Jak odprawiać nowennę

Nowenna to dziewięć dni modlitwy w jednej intencji. Słowo pochodzi od łacińskiego novem, czyli „dziewięć”. Katolicy odprawiają nowenny, by przygotować się do święta, prosić o pomoc w konkretnej potrzebie albo podziękować. Praktyka jest na tyle prosta, że można ją zacząć jeszcze dziś wieczorem, poświęcając jej kilka spokojnych minut.

Czym jest nowenna?

Nowenna to nabożeństwo, w którym tę samą modlitwę albo ten sam schemat modlitwy ofiaruje się przez dziewięć kolejnych dni w jednej intencji. Można ją kierować bezpośrednio do Boga albo prosić Maryję lub któregoś ze świętych, by modlili się razem z tobą i za ciebie.

Dawna Catholic Encyclopedia określa nowennę jako trwające dziewięć dni nabożeństwo prywatne lub publiczne w Kościele katolickim, odprawiane w celu uzyskania szczególnych łask (Catholic Encyclopedia, „Novena”). Rozróżnia nowenny żałobne za zmarłych, nowenny przygotowujące do święta i nowenny w szczególnej potrzebie.

Skąd pochodzi nowenna?

Tradycja wskazuje na dziewięć dni między Wniebowstąpieniem Jezusa a Zesłaniem Ducha Świętego, gdy apostołowie zebrali się w Jerozolimie razem z Maryją i modlili się aż do przyjścia Ducha Świętego. To oczekiwanie stało się wzorem każdej późniejszej nowenny.

Po Wniebowstąpieniu apostołowie wrócili do Wieczernika. „Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami, Maryją, Matką Jezusa, i braćmi Jego” (Dz 1,14). Gdy nadszedł dzień Pięćdziesiątnicy, „znajdowali się wszyscy razem na tym samym miejscu” (Dz 2,1). Catholic Encyclopedia nazywa ten czas pierwszą nowenną przed Zesłaniem Ducha Świętego oraz najlepszym wzorem i przykładem nowenn przygotowujących i błagalnych (Catholic Encyclopedia, „Novena”).

Kościelne Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii (2001) potwierdza to, przytaczając Dz 1,14: nowenna przed Zesłaniem Ducha Świętego wyrosła z modlitewnego rozważania tego zbawczego wydarzenia (Dyrektorium, 155).

W 1897 roku papież Leon XIII polecił, by co roku przed Zesłaniem Ducha Świętego odprawiano nowennę we wszystkich kościołach parafialnych (Divinum illud munus 13). W angielskim przekładzie encykliki Zesłanie Ducha Świętego nosi dawną nazwę Whit-Sunday.

Jak krok po kroku odprawiać nowennę?

Wybierz jedną intencję i pasującą do niej nowennę, ustal stałą porę każdego dnia i przez dziewięć kolejnych dni odmawiaj te same modlitwy. Jeśli opuścisz dzień, kontynuuj następnego dnia albo zacznij od nowa. Nie ma oficjalnej zasady dotyczącej opuszczonych dni.

1. Wybierz intencję. Nazwij jedną sprawę, możliwie konkretnie: uzdrowienie konkretnej osoby, praca, dobra decyzja, dusza kogoś, kto zmarł. Zapisz ją, bo przez dziewięć dni intencja może się rozmyć. Dziękczynienie też jest dobrą intencją.

2. Wybierz nowennę. Jeśli zbliża się święto, odmawiaj nowennę, która do niego należy. Jeśli twoja intencja ma naturalnego patrona, odmawiaj nowennę do tego świętego; zajrzyj do naszego przewodnika o tym, jak wybrać świętego patrona. Jeśli nic nie pasuje, skorzystaj z prostego schematu poniżej.

3. Wybierz porę. Połącz nowennę z czymś, co już robisz codziennie, na przykład z poranną kawą albo z pójściem spać. Jeśli nowenna należy do święta, odlicz dziewięć dni wstecz, tak by skończyła się w wigilię święta albo w sam dzień święta.

4. Módl się przez wszystkie dziewięć dni. Módl się uważnie. Jeśli myśli odpływają, wróć do intencji i módl się dalej. Dzień, w którym modlitwa była sucha, ale został dokończony, nadal jest dniem modlitwy.

5. Jeśli opuścisz dzień. Nie ma oficjalnej zasady. Nowenny należą do pobożności ludowej, którą Dyrektorium uznaje za z natury dobrowolną (Dyrektorium, 11). Rozsądnie jest kontynuować następnego dnia i skończyć dzień później albo zacząć od pierwszego dnia, jeśli chcesz mieć dziewięć nieprzerwanych dni. Oba wybory są rozsądne.

Jak wygląda jeden dzień nowenny?

Większość nowenn ma prosty schemat: znak krzyża, intencja, modlitwa na dany dzień, a potem „Ojcze nasz”, „Zdrowaś Maryjo” i „Chwała Ojcu”. Jeden dzień zajmuje od pięciu do dziesięciu minut.

Początek. „W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen.”

Intencja. Własnymi słowami, na przykład: „Panie, przez te dziewięć dni proszę Cię o [twoja intencja]. Daj mi to, co dobre, i ufność wobec Twojej odpowiedzi.”

Modlitwa na dany dzień. Odmów modlitwę na ten dzień z wybranej nowenny. Jeśli jej nie masz, przeczytaj krótki fragment Pisma związany z twoją intencją albo ze zbliżającym się świętem. Przed Zesłaniem Ducha Świętego naturalnym wyborem jest Dz 2,1–4.

Ojcze nasz. „Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje, przyjdź królestwo Twoje, bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Amen.”

Zdrowaś Maryjo. „Zdrowaś Maryjo, łaski pełna, Pan z Tobą, błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc żywota Twojego, Jezus. Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen.”

Chwała Ojcu. „Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu. Jak była na początku, teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.”

Zakończenie. W nowennie do świętego dodaj krótką prośbę, na przykład „Święty Józefie, módl się za nami”. Zakończ znakiem krzyża.

Nowenna do Maryi lub do świętego to prośba o ich modlitwę, skierowana ostatecznie do Boga. Katechizm mówi o świętych: „Możemy i powinniśmy modlić się do nich, aby wstawiali się za nami i za całym światem” (KKK 2683). Nasz tekst o tym, czy katolicy oddają Maryi cześć boską, wyjaśnia tę różnicę.

Jakie nowenny katolicy odprawiają najczęściej?

Najbardziej znane nowenny przygotowują do wielkich świąt: Zesłania Ducha Świętego, Bożego Narodzenia, Niepokalanego Poczęcia i Niedzieli Miłosierdzia Bożego. Wielu katolików odprawia też nowenny do świętego patrona przed jego wspomnieniem, nowennę za zmarłych przed Dniem Zadusznym i dłuższą, 54-dniową nowennę pompejańską.

Nowenna przed Zesłaniem Ducha Świętego. Pierwsza nowenna tradycyjnie trwa od piątku po Wniebowstąpieniu do soboty przed Zesłaniem Ducha Świętego i jest prośbą o dary Ducha Świętego. Dyrektorium prosi, by nawiązywała do tematów liturgicznych dni od Wniebowstąpienia do wigilii Zesłania Ducha Świętego (Dyrektorium, 155).

Nowenna do Miłosierdzia Bożego. Pochodzi z „Dzienniczka” św. Faustyny Kowalskiej i trwa od Wielkiego Piątku do wigilii Niedzieli Miłosierdzia Bożego, czyli drugiej niedzieli wielkanocnej. Każdego dnia poleca się w niej Bogu inną grupę ludzi. Wiele osób dodaje do niej Koronkę do Miłosierdzia Bożego.

Nowenna przed Bożym Narodzeniem. Trwa od 16 do 24 grudnia, w ostatnich dniach Adwentu. Dyrektorium mówi, że powstała jako sposób przybliżenia bogactwa liturgii wiernym, którym trudno było ją zrozumieć (Dyrektorium, 103).

Nowenna przed uroczystością Niepokalanego Poczęcia. Trwa od 29 listopada do 7 grudnia i kończy się w wigilię uroczystości Niepokalanego Poczęcia. Dyrektorium wyróżnia ją wśród nabożeństw adwentowych i prosi, by ukazywała proroctwa od Rdz 3,15 aż do pozdrowienia Gabriela, który nazywa Maryję „pełną łaski” (Dyrektorium, 101–102).

Nowenny do świętego patrona. Zwykle kończą się w dniu wspomnienia świętego albo tuż przed nim, na przykład 19 marca w przypadku św. Józefa. Dyrektorium zauważa, że dzień święta często poprzedza przygotowujące do niego triduum, septenna albo nowenna (Dyrektorium, 189).

Nowenna za zmarłych. Dyrektorium wspomina o nowennie za zmarłych jako przygotowaniu do 2 listopada (Dyrektorium, 260). Trwa od 24 października do 1 listopada i prowadzi do uroczystości Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego.

54-dniowa nowenna różańcowa. Popularne nabożeństwo, w Polsce znane jako nowenna pompejańska, złożone z sześciu nowenn następujących po sobie: różaniec codziennie przez 54 dni, pierwsze 27 w intencji błagalnej, a ostatnie 27 w dziękczynnej, bez względu na wynik.

Czy nowenny działają?

Nowenny działają tak, jak działa każda modlitwa prośby. Bóg słyszy każdą modlitwę i odpowiada jak Ojciec, dając to, co naprawdę dobre, a to może być albo nie być tym, o co proszono. Dziewięć dni proszenia zmienia też tego, kto prosi, a Katechizm traktuje tę przemianę jako pierwszą odpowiedź.

Katechizm mówi: „Przez modlitwę prośby wyrażamy świadomość naszego związku z Bogiem”, i dodaje: „Prośba jest już powrotem do Niego” (KKK 2629). Jezus opiera tę ufność na tym, jak rodzice traktują dzieci: „o ileż bardziej Ojciec wasz, który jest w niebie, da to, co dobre, tym, którzy Go proszą” (Mt 7,11).

Katechizm pyta, jaki obraz Boga motywuje naszą modlitwę: „czy jest On środkiem do wykorzystania, czy też Ojcem naszego Pana Jezusa Chrystusa?” (KKK 2735). Następnie przytacza mnicha Ewagriusza: „Nie martw się, jeśli nie otrzymujesz natychmiast od Boga tego, o co Go prosisz; oznacza to, że chce On przysporzyć ci dobra przez twoją wytrwałość w pozostawaniu z Nim na modlitwie” (KKK 2737).

Nowenna, która kończy się bez spodziewanego skutku, i tak została wysłuchana. „Przemiana modlącego się serca jest pierwszą odpowiedzią na naszą prośbę” (KKK 2739).

Kiedy nowenna staje się zabobonem?

Nowenna staje się zabobonem, gdy ktoś uważa, że to jej słowa, liczba dni albo samo przepisywanie jej wywołują odpowiedź. Sygnały ostrzegawcze to obietnica pewnego skutku, groźba na wypadek przerwania łańcuszka i żądanie, by modlitwę opublikować albo rozesłać.

Katechizm nazywa ten problem dokładnie. Zabobonem jest „wiązać skuteczność modlitw lub znaków sakramentalnych jedynie z ich wymiarem materialnym, z pominięciem dyspozycji wewnętrznych, jakich one wymagają” (KKK 2111). Nowenna jest praktyką godziwą. Psuje ją dopiero traktowanie jej jak mechanizmu.

Nowenny łańcuszkowe to jej częsta współczesna forma: modlitwa przesyłana SMS-em albo zostawiana w ławce, z obietnicą, że prośba zostanie spełniona do dziewiątego dnia, często z poleceniem, by ją przepisać albo opublikować podziękowanie. Jezus nazwał odruch, który za nimi stoi: poganie „myślą, że przez wzgląd na swe wielomówstwo będą wysłuchani” (Mt 6,7).

Jeśli ktoś ci taką da, sama modlitwa może być dobra. Odmów ją, a obietnicę i polecenia pomiń. Publiczne podziękowanie świętemu jest samo w sobie niewinnym zwyczajem. Gdy jednak publikacja staje się ceną za odpowiedź, modlitwa zamienia się w transakcję.

Czy katolicy muszą odprawiać nowenny?

Nie. Nowenny są nabożeństwami, które katolicy mogą odprawiać albo pominąć. Kościół ceni je jako przedłużenie liturgii w codziennym życiu i prosi, by prowadziły ludzi do Mszy i sakramentów, które pozostają centrum katolickiego kultu.

Dyrektorium mówi, że ćwiczenia pobożne nie są obowiązkowe, mimo swojej wartości i szerokiego rozpowszechnienia, a jako przykład rzeczywistego obowiązku podaje niedzielną Mszę (Dyrektorium, 11).

Katechizm mówi: „Te formy pobożności są kontynuacją życia liturgicznego Kościoła”, i cytuje Sobór: „Należy (je) tak uporządkować, aby zgadzały się z liturgią, z niej poniekąd wypływały i do niej wiernych prowadziły” (KKK 1675). Ich praktykowanie „podlega trosce i osądowi biskupów” (KKK 1676).

Kościelny wykaz odpustów udziela odpustu cząstkowego każdemu, kto pobożnie uczestniczy w publicznej nowennie, i jako przykłady wymienia nowenny przed Bożym Narodzeniem, Zesłaniem Ducha Świętego i Niepokalanym Poczęciem (Enchiridion Indulgentiarum, nadanie 22). Nasz tekst o czyśćcu wyjaśnia, czym są odpusty.

Nowenna wymaga jednej intencji i kilku minut dziennie. Przez dziewięć dni buduje nawyk, którego Jezus uczył w przypowieści: że Jego uczniowie „zawsze powinni modlić się i nie ustawać” (Łk 18,1).